Jak seniorzy mogą przygotować się do sezonu zachorowań?

Po 60. roku życia „zwykłe przeziębienie” czy grypa dużo częściej kończą się zapaleniem płuc, pobytem w szpitalu i groźnymi powikłaniami. Aktualne badania pokazują jednak, że to ryzyko można realnie zmniejszyć dzięki dobrze zaplanowanej profilaktyce – od szczepień po proste zmiany w stylu życia.

Dlaczego infekcje są groźniejsze po 60. roku życia?

Z wiekiem układ odpornościowy słabnie – proces ten nazywa się immunosenescencją i oznacza spadek liczby oraz sprawności limfocytów, które odpowiadają za walkę z patogenami. Jednocześnie większość osób po 60. roku życia ma co najmniej jedną chorobę przewlekłą, taką jak nadciśnienie, cukrzyca, POChP czy niewydolność serca, co znacznie zmniejsza „margines bezpieczeństwa” organizmu w razie zakażenia.

Statystyki są jednoznaczne: w sezonie 2024/2025 na grypę zachorowało w Polsce ponad 2 mln osób, ponad 25 tysięcy wymagało hospitalizacji, a około 1000 zmarło – zdecydowana większość to seniorzy powyżej 60 lat. Podobnie w COVID-19 ok. 87% zgonów dotyczyło tej grupy wiekowej, co pokazuje, że ta sama infekcja u młodszego dorosłego i u seniora ma zupełnie inny ciężar.

Choroby przewlekłe a przebieg infekcji

Raport „Profilaktyka osób 60+: szczepienia sezonowe, choroby współistniejące a infekcje – plan działania przed szczytem zachorowań” podkreśla, że osoby z chorobami przewlekłymi chorują ciężej, a każda kolejna diagnoza dodatkowo zwiększa ryzyko. Badania pokazują, że pacjenci z niewydolnością serca, POChP czy cukrzycą nawet czterokrotnie częściej trafiają do szpitala z powodu grypy niż osoby bez takich obciążeń, a przy współistnieniu czterech i więcej schorzeń ryzyko hospitalizacji rośnie aż 24‑krotnie.

Mechanizmy są złożone: przewlekły stan zapalny, osłabiona rezerwa narządowa (np. serca czy płuc), gorsze gojenie tkanek i częste zaburzenia metaboliczne sprawiają, że organizm ma dużo mniej siły na walkę z wirusami i bakteriami. Dlatego tak ważne jest wyrównanie ciśnienia, glikemii i innych parametrów zdrowia przed sezonem infekcyjnym.

Szczepienia – fundament profilaktyki u osób 60+

Autorzy raportu wskazują, że podstawą ochrony seniorów są szczepienia: coroczne przeciw grypie i COVID‑19 oraz jednorazowe lub rzadziej powtarzane przeciw pneumokokom, RSV, półpaścowi i tężcowi/błonicy/krztuścowi. U osób starszych szczególnie zalecane są szczepionki wysokodawkowe lub z adiuwantem przeciw grypie, które lepiej pobudzają osłabiony układ odpornościowy; w Polsce są one częściowo refundowane dla grupy 60+.

Metaanalizy wskazują, że szczepienie przeciw grypie zmniejsza ryzyko hospitalizacji u seniorów o około 30–50%, a ryzyko zgonu z powodu powikłań grypy nawet o 40–70% w porównaniu z osobami nieszczepionymi. Podobnie dawki przypominające szczepionek przeciw COVID‑19 u osób powyżej 65. roku życia redukują ryzyko hospitalizacji i zgonu o kilkadziesiąt procent w pierwszych miesiącach po podaniu.

Styl życia, który realnie wspiera odporność

Oprócz immunizacji raport wskazuje na kilka niefarmakologicznych działań, które mają dobrze udokumentowany wpływ na odporność seniorów. Należą do nich:

• regularna, umiarkowana aktywność fizyczna (np. spacery 5 razy w tygodniu po 30 minut),
• dieta bogata w pełnowartościowe białko, kwasy omega‑3 i witaminę D,
• odpowiednie nawodnienie, higiena snu oraz utrzymywanie prawidłowej masy ciała.

Badania obserwacyjne pokazują, że osoby starsze, które regularnie się ruszają, rzadziej zapadają na infekcje górnych dróg oddechowych, a jeśli chorują, objawy trwają krócej i są łagodniejsze.

Dom i otoczenie – proste zmiany na sezon infekcji

Prosta higiena i odpowiednie warunki w domu również zmniejszają ryzyko zakażeń. Zaleca się częste mycie rąk, wietrzenie pomieszczeń, utrzymanie wilgotności powietrza w zakresie 40–60% oraz unikanie długiego przebywania w zatłoczonych, słabo wentylowanych miejscach w szczycie sezonu zachorowań.

Warto także przygotować domową apteczkę: środki przeciwgorączkowe, preparaty nawadniające, leki na kaszel i katar, termometr, a u osób z chorobami serca lub płuc – pulsoksymetr.

Przydatny może okazać się też spis przyjmowanych leków i numery telefonów do lekarza, nocnej pomocy medycznej oraz bliskich, a także ustalenie jakie objawy (np. duszność, ból w klatce piersiowej, wysoka gorączka, zaburzenia świadomości) wymagają pilnej konsultacji lub wezwania pogotowia.

Podsumowanie

Profilaktyka infekcji u osób 60+ nie sprowadza się do „brania witaminek”, ale do przemyślanego połączenia szczepień, kontroli chorób przewlekłych, zdrowych nawyków i rozsądnego przygotowania domu na sezon zachorowań. Wdrożenie takiego planu znacząco zwiększa szanse, że jesień i zima miną bez ciężkich powikłań, a senior zachowa samodzielność i dobrą jakość życia mimo rosnącego wieku.